Cengiz Aytmatov’un
Beyaz Gemi’si.
Cengiz Aytmatov Türkî
Cumhuriyet’lerde, Türkiye’de ve hatta tüm dünyada tanınmış bir yazardır.
“Beyaz Gemi” adlı kitabı Ötüken Yayınları’ndan 1991 yılında çıkmış,
çeviriyi Refik Özdek yapmıştır.
Birincisi; kitap çok akıcı, kendini
bir çırpıda okutuyor, okutmak zorunda bırakıyor. İkincisi; kitaptaki
kahramanların tasvirleri ve iç yapıları oldukça güzel bir şekilde
verilmiş. Üstelik bunlar, genel roman kalıplarına göre, görece kısa
tutulmuş bir romanda yapılmış. Dolayısıyla kitap bu yönüyle,
yoğunlaştırılmış bir özellik kazanmış denilebilir.
Kitabın kahramanlarından Mümin
Dede’nin mülayimliği, gelenekselliği ve tabi ki ekonomik yönden
Oytmatov’a (damadına) bağımlılığı çok ustaca verilmiş.
Aytmatov’un sınıf atlama merakı, iki
sınıf arasında kalmışlığı, kültürel olarak geriliği, iç sıkıntılarını
gidermek için çevresine karşı uyguladığı despotluğu da çok yerinde
verilmiş.
Çocuğun tabiatla olan iç içeliği,
yalnızlık içinde kendi içine yönelmesi ve hayali kahramanlarla kendini
avutması, anne ve babasızlıktan dolayı dedesine bağlılığı, iyi ve güzel
değerleri temsil etmesi… yine ustaca yapılan tasvirlerden.
Diğer kahramanların yapıları,
ilişkileri vs. de çok iyi kurgulanmış. Kişiler olayların içinde
birbirini yeterince tamamlamış.
Kitap özellikle şu noktalarda
dikkatimi çekti: Bir kere günümüze birçok açıdan ışık tutması ve bunu
yaparken de usta bir edebilikle yapması ilgimi çeken temel etken oldu.
Dahası, olaylara gerçekçi yaklaşarak kötünün zaferiyle bitirdiği bu
kitapta dahi, iyiye olan özlemi pekiştirmesi de kitabın felsefesini
tutmamı sağladı.
Ekonomik çıkmazlar, sınıf atlama
merakı, kişilerin birilerine (babasına, kocasına, patronuna vs.) mecburi
bağımlılığı, çeşitli durumlar tarafından sıkışmışlıklar, aile kurumunun
ne kadar koruyucu veya ezici olabileceği vs. vs. konuları işlenen temel
konular arasında. Sanırım bu konular da günümüzün en yakıcı
sorunlarından bazılarıdır. Üstelik bu konuları yazar, bir dağ köyünün
geleneksel yaşamı içindeki insanları anlatarak işlemiş. Fakat bir dağ
köyünden yola çıkarak günümüz şehir yaşantısına da ışık tutabilmiş. İşte
kitabın başka bir büyüklüğü!
Kitabın sonundaki kitap üzerine
yapılan eleştirileri yanıtlarken Aytmatov’un meselelere ne kadar sağlam
bir altyapıyla, felsefeyle ve duyarlılıkla yaklaştığını da, daha açık
bir şekilde görüyoruz.Yukarıda anlattığım konular herkesi ilgilendiren
konular, anlatımı da mükemmel diyebilirim. Öyleyse bir an önce okumalı
diyorum kitabı. C. Aytmatov’u tanımayanlar için de onu tanıyıp
araştırmak, ödev olsun!!
Eser Yılmaz
eseryilmaz80@hotmail.com
