Alfred Berhard Nobel, dinamiti bulan İsveçli kimyager ve mühendisti. Ölümünden sonra (1896) bütün mirasının fizik, kimya, tıp, edebiyat ve barışa hizmet olmak üzere beş dalda verilecek ödüllere yatırılmasını vasiyet etti.
Daha sonra (1900) İsveç hükümeti Nobel Vakfını kurarak, Nobel ödüllerinin her yıl düzenli olarak verilmesini sağladı ve böylece Nobel ödülünü kurumlaştırdı. 1969’dan itibaren Nobel ödülü dallarına bir yenisi daha eklendi: İsveç Bankası Alfred Nobel’in anısına ekonomi ödülünün verilmesini kararlaştırdı. İlk Nobel ödülü 1961 yılında verildi.
Nobel ödülleri alanların arasında;
Fizik dalında: Albert Einstein, Max Planck, Marie ve Pierre Curie
Kimya dalında: Otto Hahn, Marie Curie
Tıpta: Robert Koch
Edebiyatta: Günter Grass, Dario Fo, Gabriel Garcia Marquez, Pablo Neruda, John Steinbeck
Barış Ödülü: Kofi Annan, Yaser Arafat, Nelson Mandela, Mikhail Gorbaçov, Dalay Lama ve daha birçokları vardır.
Kime verileceği her yıl İsveç Akademisince belirlenen Nobel edebiyat ödülü Alfred Nobel’in sözleriyle “bir idealist eğilimi en farklı şekilde ifade eden yazara” verilmektedir. Ödül verilen yazarların hayatta olması da şartlardan birisidir.
Dünya çapında en önemli ödül olarak görülen Nobel ödülleri tüm diğer ödüllendirmeler gibi, kimlerin layık görüldüğü, kimlerin görülmediği vb. noktasında her zaman tartışmalı olmuştur. İsimleri aday olarak geçen ama ödül alamayan edebiyatçılar arasında örneğin Tolstoy da vardır.
Türkiye’den ilk Nobel ödülünü alan Orhan Pamuk’tur. Orhan Pamuk’un ismi ilk olarak 2005 Nobel adayları arasında geçmiş ve nihayet 2006’da kendisine bu ödül verilmiştir. • |
